Khi mới bắt đầu học Phật theo truyền thống Theravāda, rất nhiều người nghe đến cụm từ “Tam Tạng Kinh Điển” thường cảm thấy e ngại vì sự đồ sộ và phức tạp. Có vẻ chỉ dành cho chư Tăng hoặc người học chuyên sâu. Thực ra, nếu nhìn đúng cách, Tam Tạng không hề xa lạ. Nó giống như bản đồ tổng thể của con đường tu tập, giúp cho tiến trình tu học luôn đi đúng trọng tâm.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tipiṭaka
Về mặt từ nguyên, Tam Tạng (Tipiṭaka) có nghĩa là “ba chiếc giỏ đựng”, ám chỉ ba phân loại chính để lưu truyền và tổ chức lời dạy của Bậc Toàn Giác.
Ba bộ phận chính yếu đó là:
Bộ Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Toàn bộ các bản văn Tipiṭaka được lưu truyền bằng ngôn ngữ Pāḷi trong truyền thống Nguyên thủy, được đánh giá là hệ thống kinh điển uy tín, phản ánh chính xác nhất những lời thuyết giảng của Đức Phật.
Vinaya Piṭaka: Cốt lõi của giới hạnh
Dù đối tượng chính của Tạng Luật là chư Tăng Ni, nhưng sự hiểu biết về Luật sẽ giúp người tại gia tu tiến rất chắc chắn.
Giới luật thực chất không phải để gò bó con người, mà mục tiêu là:
Duy trì sự trong sạch trong nếp sống
Hạn chế các tranh chấp và phiền toái
Xây dựng không gian lý tưởng để nuôi dưỡng Định và Tuệ
Để dễ hình dung:
Tạng Luật chính là hàng rào bảo vệ cho hành động và ngôn từ
Người mới bắt đầu chỉ cần nắm vững những nguyên tắc cơ bản:
Quy luật gieo nhân gặt quả qua hành động
Tôn trọng giới hạn
Rèn luyện nếp sống tự giác và trách nhiệm
Tạng Kinh – Kho tàng pháp thoại của Đức Thế Tôn
Tạng Kinh là phần quen thuộc nhất với Phật tử tại gia.
Phần này lưu giữ:
Những bài giảng đạo của Đức Thế Tôn
Đối thoại với đệ tử, vua chúa, cư sĩ, ngoại đạo
Lời dạy trực diện về bản chất của đau khổ và lộ trình đoạn tận khổ đau
Toàn bộ kinh văn được tổ chức thành 5 bộ Nikāya chính:
Có kinh dài, kinh trung, kinh ngắn
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Một cách khái quát:
Tạng Kinh là bản đồ giải thoát được trình bày qua ngôn từ, ẩn dụ và sự thực chứng
Người bắt đầu tu học sẽ thấy Tạng Kinh là điểm xuất phát lý tưởng nhất.
Abhidhamma website Piṭaka – Hệ thống hóa quy luật tâm linh
Vi Diệu Pháp là mảng giáo lý chuyên sâu và phức tạp nhất, song lại mang giá trị trí tuệ vô cùng to lớn.
Có thể so sánh:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp là “Pháp vận hành như thế nào”
Abhidhamma cung cấp cái nhìn chi ly về:
Tâm là gì?
Các thành phần tâm lý hiện diện trong từng khoảnh khắc tâm
Vì sao có tham – sân – si?
Nghiệp được tạo và trổ quả ra sao?
Đối với người vừa khởi sự:
Không nhất thiết phải ép mình học Vi Diệu Pháp từ sớm
Nhưng biết rằng nó tồn tại giúp tránh hiểu sai Phật pháp theo cảm tính hay niềm tin mơ hồ
Làm thế nào để kết nối Tam Tạng với Tam Học?
Để ghi nhớ một cách đơn giản:
Luật Tạng là nền tảng của Giới học
Kinh Tạng hỗ trợ cho Định học
Abhidhamma Piṭaka phát triển Tuệ (Paññā)
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Có Giới → Định mới vững
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Có Tuệ → Giới được giữ một cách tự giác
6. Người mới học Phật nên tiếp cận Tam Tạng ra sao?
Một vài lời khuyên thiết thực:
Đừng tạo áp lực phải thông thạo mọi thứ cùng một lúc
Hãy học theo thứ tự:
Thấu hiểu giá trị của sự kỷ luật trong tâm hồn
Đọc Kinh để soi lại đời sống
Khi đủ duyên, tiếp cận Vi Diệu Pháp để đào sâu trí tuệ
Tipiṭaka không tồn tại để làm giàu vốn tri thức lý thuyết, mà để:
tu tập và sửa đổi thân – khẩu – ý ngay trong từng khoảnh khắc của đời sống